Umujyi wa Kasumbalesa, uherereye ku mupaka uhuza Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) na Zambia, uri mu bihe bikomeye by’agahinda n’ubwoba nyuma y’aho hamenyekanye ubwicanyi bw’abantu barenga makumyabiri bwabaye mu buryo bwa kinyamaswa.
Kuva mu cyumweru gishize kugeza ku wa Mbere w’iki cyumweru, inzego z’umutekano zemeje ko imirambo y’abantu 23 ari yo imaze kuboneka. Abapfuye barimo abagabo 22 n’umugore umwe, bose bakaba barabonywe mu gace kamwe, imirambo yabo ihishwe mu bihuru hafi y’umupaka.
Uburyo iyi mirambo yabonetsemo bwongereye urujijo n’impungenge mu baturage. Kuba abantu benshi bishwe mu gihe gito, kandi bose bakajugunywa ahantu hamwe, byatumye hibazwa niba hari umugambi wateguwe cyangwa se ibikorwa by’ubugizi bwa nabi byateguwe neza.
Kugeza ubu, impamvu nyayo y’ubu bwicanyi n’ababukoze ntibaramenyekana ku mugaragaro. Ariko ubwinshi bw’imirambo n’uburyo yabonetsemo byatumye inzego z’umutekano zitangira iperereza ryihariye kandi ryimbitse.
Jenerali Eddy Kapend, uyobora ingabo za FARDC mu karere Kasumbalesa iherereyemo, yemeje aya makuru imbere y’abanyamakuru. Yatangaje ko hari abantu bamwe bamaze gutabwa muri yombi bakekwaho kugira uruhare muri ibi byaha, nubwo iperereza rigikomeje kugira ngo hamenyekane ukuri kose.
Yagize ati: “Turimo gukora iperereza ryimbitse. Hari abantu bamaze gufatwa, ariko ntituratangaza byinshi kugeza igihe iperereza rizarangirira.” Aya magambo yatumye abaturage bagira icyizere gike, ariko n’impungenge zo gutegereza ibisubizo bifatika.
Kasumbalesa ni umwe mu mijyi ifite akamaro kanini mu bukungu bwa RDC. Uyu mujyi ni ihuriro rikuru ry’ubucuruzi n’ubwikorezi, cyane cyane mu bijyanye n’amabuye y’agaciro yoherezwa muri Zambia no mu bindi bihugu byo mu karere.
Uyu mupaka uhuza umuhora wo mu majyaruguru n’uwo mu majyepfo, bikawugira inzira ikomeye mu bucuruzi mpuzamahanga. Ni yo mpamvu umutekano muke muri aka gace utavugwa gusa nk’ikibazo cy’abahatuye, ahubwo nk’ikibazo gifite ingaruka ku bukungu bw’igihugu n’akarere kose.
Abaturage bo muri Kasumbalesa bavuga ko ubu bwicanyi bwabateye ubwoba bukabije. Bamwe bavuga ko batagishobora gukora ingendo nijoro, abandi bakavuga ko ibikorwa by’ubucuruzi byagabanutse kubera impungenge z’umutekano muke.
Hari abatangiye gushinja Leta kudaha agaciro umutekano w’abasivili, cyane cyane mu bice byo ku mipaka bikunze kurangwa n’ubucuruzi butemewe, icuruzwa ry’amabuye y’agaciro mu buryo bwa magendu, n’ibikorwa by’amatsinda yitwaje intwaro.
Abasesenguzi b’umutekano bavuga ko umupaka wa Kasumbalesa umaze igihe kirekire ugaragaramo ibibazo by’umutekano, birimo ubujura bukoreshejwe intwaro, icuruzwa ry’abantu n’ibiyobyabwenge, n’ibikorwa by’amatsinda y’abitwaje intwaro akoresha uyu mupaka nk’inzira y’ubusamo.
Ibi byabereye i Kasumbalesa byongeye kugaragaza ikibazo cyagutse cy’umutekano muke muri RDC, aho mu bice byinshi by’igihugu hakomeje kugaragara ubwicanyi, ihohoterwa, n’ubuyobozi bugorwa no kugenzura umutekano w’abaturage.
Imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu irasaba ko hakorwa iperereza rwigenga kandi riboneye, kugira ngo hamenyekane ababikoze n’impamvu nyazo, ndetse no gukumira ko ibi byaha byasubira.
Abaturage bifuza ko Leta yashyiraho ingamba zihamye zo kongera umutekano, zirimo kongera umubare w’ingabo n’abapolisi ku mupaka, kugenzura neza inzira z’ubucuruzi, no gukorana n’igihugu cya Zambia mu gucunga umutekano wo ku mipaka.
Ku rundi ruhande, hari impungenge ko niba hatabonetse ibisubizo vuba, ubu bwicanyi bushobora gukomeza cyangwa bukabyara amakimbirane ashingiye ku bwoko, ku bucuruzi bw’amabuye y’agaciro, cyangwa ku mitwe y’ubugizi bwa nabi.



