Amakuru akomeje guturuka mu gihugu cy’u Burundi aravuga ko uwahoze ari Minisitiri w’Intebe, Général Alain Guillaume Bunyoni, yimuriwe mu bitaro byigenga bya Kira i Bujumbura mu ibanga rikomeye, ibintu byongeye gutuma hibazwa byinshi ku buzima bwe n’imiterere y’uko afashwe n’ubutegetsi.
Iyimurwa ryabaye ku gicamunsi cyo ku wa Gatanu, tariki ya 27 Ukuboza 2025, rikorwa mu mutekano udasanzwe, Gen. Bunyoni avanwa mu Bitaro by’Akarere bya Gitega aho yari amaze amezi abiri avurirwa, ajyanwa mu Mujyi wa Bujumbura, ashyirwa mu bitaro bizwiho kwakira abantu bakomeye n’abifite.
Nk’uko amakuru aturuka ahantu hizewe abivuga, iki gikorwa cyakozwe mu bwiru bukomeye cyane, ku buryo n’abakozi bamwe bo muri ibyo bitaro batamenyeshejwe uwo byakiriye, bikongera gushimangira ko ubutegetsi bukomeje gufata ikibazo cya Bunyoni nk’icyoroshye cyane mu bya politiki n’umutekano.
Gen. Bunyoni yari yajyanywe mu bitaro bya Gitega ku itariki ya 9 Ukwakira 2025, nyuma y’aho imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu, by’umwihariko FOCODE, itangaje ko ubuzima bwe buri mu kaga, ivuga ko adahawe ubuvuzi bukwiye mu gihe yari afungiye muri gereza ya Gitega.
Ubuhamya bwakusanyijwe muri icyo gihe bwavugaga ko uyu wahoze ari umwe mu bantu bakomeye mu nzego z’umutekano z’u Burundi yagaragazaga ibibazo bikomeye by’ubuzima bwo mu mutwe. Yavugwagaho kugira mutism y’igihe kirekire, kuyoberwa aho ari, no kugaragaza imyitwarire idasanzwe irimo kwihisha munsi y’igitanda cye iyo yasurwaga.
Nubwo nta tangazo na rimwe ry’ubuyobozi bw’igihugu rirajya hanze risobanura impamvu nyayo z’iyimurwa rye i Bujumbura, amakuru menshi agaragaza ko atari igikorwa cyakozwe byihutirwa, ahubwo cyari cyarateguwe mbere.
Icyumweru kimwe mbere y’uko yimurwa, intumwa zirimo ushinzwe umutekano w’Umukuru w’Igihugu, abayobozi bakuru b’urwego rw’ubutasi n’abapolisi, bari basuye Ibitaro, bagakora igenzura ryimbitse.
Amakuru aturuka mu bantu begereye ibyo bitaro avuga ko Gen. Bunyoni yinjijwe mu muryango udasanzwe, utandukanye n’uwinjirwamo n’abandi barwayi, anashyirwa mu cyumba cyo mu igorofa yo hejuru, kizwi nk’icyumba cya “VIP”, kigenewe abantu bakomeye cyangwa ababarizwa mu nzego zifata ibyemezo.
Aka gace bivugwa ko kongerewe umutekano ku buryo budasanzwe, kakaba karinzwe n’abapolisi n’abakozi b’umutekano batandukanye n’abasanzwe bakorera ibyo bitaro. Ibi byatumye bamwe bibaza niba koko ari ikibazo cy’ubuvuzi gusa, cyangwa niba hari impungenge z’umutekano cyangwa iza politiki ziri inyuma y’iki gikorwa.
Gen. Alain Guillaume Bunyoni yakuwe ku mirimo ye ya Minisitiri w’Intebe mu 2022, ashinjwa n’ubutegetsi guteza ibura rya lisansi n’isukari, mu byo Leta yise umugambi wo guhungabanya ubutegetsi bwa Perezida Evariste Ndayishimiye. Ibi byaje gukurikirwa n’ifatwa rye muri Mata 2023, akurikiranyweho ibyaha bikomeye birimo kugambanira igihugu no gutegura umugambi wo kugirira nabi Umukuru w’Igihugu.
Urukiko rwaje kumuhamya ibyaha, rumukatira igifungo cya burundu, igihano cyakiriwe n’impaka ndende mu gihugu no mu mahanga, cyane cyane ku bijyanye n’uburyo urubanza rwe rwaburanishijwe n’uko yafatwaga muri gereza.
Abakurikirana politiki y’u Burundi bavuga ko ikibazo cya Bunyoni gikomeje kuba ikigeragezo gikomeye ku butegetsi buriho, kuko kigaragaza uko intambara z’imbere mu butegetsi zishobora kurangira mu buryo bukomeye ku babaye inkingi za Leta mu bihe byashize.
Nubwo mu bitaro bya Gitega bivugwa ko ubuzima bwe bwari bwatangiye koroha ugereranyije n’igihe yari afungiye mu kazu ke wenyine muri gereza, kwimurirwa mu bitaro bya Kira byongeye gutuma hibazwa niba atarimo kuremba, cyangwa niba hari ubuvuzi bwihariye adashoboraga kubona i Gitega.
Kugeza ubu, ubuyobozi bw’u Burundi buracyacecetse, ntiburatanga ibisobanuro ku mugaragaro. Ariko mu baturage, mu banyapolitiki no mu miryango iharanira uburenganzira bwa muntu, impungenge ziriyongera, hibazwa niba Gen. Bunyoni azahabwa ubuvuzi bwuzuye kandi buboneye, cyangwa niba ikibazo cye kizakomeza gufatwa nk’icy’ibanga rya Leta.
Icyizere ni uko iminsi iri imbere ishobora gutanga umucyo ku by’iyi dosiye ikomeje guhungabanya imitima ya benshi, mu gihe u Burundi bukomeje kugerageza kwerekana isura y’igihugu gishyira imbere ubutabera, uburenganzira bwa muntu n’ubuzima bw’abafunzwe, kabone n’iyo baba barigeze kuba mu mitima y’ubutegetsi.
