Mu myaka myinshi ishize, akarere ka Afurika y’Ibiyaga Bigari kakomeje kurangwa n’amateka akomeye y’amakimbirane, ivangura n’ihohoterwa ryibasira abaturage bamwe, by’umwihariko abavuga Ikinyarwanda batuye mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC). Ibi bibazo byateje impungenge ku mutekano, uburenganzira bwa muntu n’uruhare rw’amahanga mu gukumira ihohoterwa rikomeje kuvugwa.
Amateka agaragaza ko kuva mu 1959 kugeza mu 1994, mu Rwanda habaye ibihe byaranze ivangura rikomeye n’ihohoterwa byibasiye abatutsi, aho bamwe bicwaga, abandi bagahunga igihugu, ndetse benshi bakamburwa uburenganzira bwo kwiga, gukora imirimo ya leta cyangwa kugira uruhare mu buzima rusange bw’igihugu. Ibi byaje gusiga inkovu zikomeye mu muryango nyarwanda, by’umwihariko Jenoside yakorewe abatutsi mu 1994 yahitanye abasaga miliyoni, nk’uko byemezwa n’imibare mpuzamahanga.
Nyuma y’iyo myaka, ikibazo cy’umutekano n’uburenganzira bw’abavuga Ikinyarwanda cyakomeje kugaragara mu burasirazuba bwa RDC, cyane cyane kuva mu 2012, igihe imitwe yitwaje intwaro irimo uwa M23 yatangiye kongera kuvugwa cyane. Imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu yakomeje kugaragaza impungenge ku bwicanyi, kwimurwa ku gahato kw’abaturage, n’ibindi bikorwa by’ihohoterwa byibasira abasivili.
Abasesenguzi bavuga ko iki kibazo gifite imizi mu mateka maremare, politiki y’akarere, n’inyungu z’ubukungu zijyanye n’umutungo kamere w’icyo gice. Hari abagaragaza ko umuryango mpuzamahanga wagize uruhare ruke mu gukemura burundu ibibazo by’umutekano n’ubwiyunge, mu gihe abandi bavuga ko hakenewe ibiganiro bya politiki n’ubwumvikane hagati y’impande zose bireba.
Hagati aho, amakuru ataremezwa n’inzego zemewe akomeje kuvugwa ku rupfu rw’abayobozi bamwe mu mitwe yitwaje intwaro, ibintu byateje impungenge n’amarangamutima mu baturage bafite aho bahuriye n’iyo mitwe. Nubwo bimeze bityo, impuguke mu bya politiki n’umutekano zivuga ko igisubizo kirambye kidashobora kuboneka binyuze mu ntambara, ahubwo gisaba ibiganiro, ubutabera, no kubahiriza uburenganzira bwa buri muturage.
Mu gihe umutekano mu burasirazuba bwa RDC ugikomeje kuba ikibazo gikomeye, amahanga akomeje gusabwa kugira uruhare rufatika mu gushaka umuti urambye, mu rwego rwo kurinda abasivili no guteza imbere amahoro arambye mu karere.



