Mu gihe umutekano ukomeje kuzamba mu ntara ya Ituri, mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), abaturage bakomeje kugwa mu bitero byibasira abasivili, ibintu bituma benshi bagaragaza impungenge zikomeye ku ruhare rwa Leta mu kubarinda.
Amakuru ava muri ako gace agaragaza ko ku wa Gatanu, umutwe wa ADF wagabye igitero cyahitanye abantu bagera kuri 43. Uyu mutwe uzwiho ibikorwa by’iterabwoba umaze igihe kirekire ukorera mu mashyamba ya Ituri na Kivu y’Amajyaruguru, aho ukomeje guteza umutekano muke, wibasira cyane abaturage badafite aho bahungira.
Abaturage n’abasesenguzi bamwe ntibahisha kunenga ubuyobozi bwa Leta, bavuga ko bukwiye kugira icyo bukora vuba mu guhangana n’ibi bibazo bikomeje gufata indi ntera. Bavuga ko ingamba zafashwe kugeza ubu zidahagije mu kurinda ubuzima bw’abasivili.
Icyakomeje guteza impaka ni imyitwarire ya Perezida Félix Tshisekedi muri ibi bihe bikomeye. Ku wa Gatandatu tariki ya 04 Mata 2026, yitabiriye ibirori by’ubukwe bw’umukobwa wa Minisitiri Adolphe Muzito, mu gihe muri Ituri abaturage bari mu gahinda kenshi. Si ibyo gusa, kuko no ku Cyumweru cyari cyabanje, ubwo ahandi hicwaga abantu benshi, yagaragaye mu birori byo kwizihiza intsinzi y’ikipe y’igihugu “Léopards”. Ibi byatumye abaturage benshi bagaragaza kutishimira uburyo ubuyobozi bwitwara mu gihe igihugu kiri mu bibazo bikomeye by’umutekano.
Intara ya Ituri imaze imyaka myinshi ihanganye n’imitwe yitwaje intwaro itandukanye, irimo ADF n’indi mitwe y’abenegihugu. ADF yo yatangiriye muri Uganda mu myaka ya za 1990, nyuma yimukira muri RDC aho yakomeje gukura no gukaza ibikorwa byayo by’ubugizi bwa nabi, birimo kwica, gushimuta no gusahura abaturage.
N’ubwo ingabo za RDC zagiye zifatanya n’iza Uganda mu bikorwa byo guhashya uyu mutwe, ADF iracyashoboye kwihisha mu mashyamba no kugaba ibitero by’ako kanya, igahitana ubuzima bw’abasivili.
Kuri ubu, ubuzima bw’abaturage bo muri Ituri burangwa n’ubwoba bukabije. Hari abahunze ingo zabo, abandi bakaba batinya kuzisubiramo kubera umutekano muke. Imiryango mpuzamahanga iharanira uburenganzira bwa muntu ikomeje gusaba Leta ya RDC gushyira imbaraga mu kurinda abasivili no guhangana n’imitwe yitwaje intwaro.
Muri rusange, ijwi ryo kunenga ubuyobozi rikomeje kwiyongera, aho abaturage basaba ko ubuzima bwabo bwahabwa agaciro karenze ibikorwa by’imyidagaduro cyangwa ibirori bya politiki. Abasesenguzi mu bya politiki bo basaba ko hashyirwaho politiki ihamye ishyira imbere umutekano, hagakazwa ubufatanye n’ibihugu by’ibituranyi mu bikorwa bya gisirikare, ndetse hakanatekerezwa ku buryo burambye bwo kugarura amahoro mu burasirazuba bw’igihugu.
Mu gihe ibi bibazo bikomeje, benshi bakomeje kwibaza niba Leta izagira icyo ihindura mu buryo ifatamo ikibazo cy’umutekano, cyangwa niba abaturage bazakomeza kubaho mu bwoba no gukomeza gutakaza ubuzima nta gikozwe.
