Mu ntambara yo mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo mu mwaka wa 2025, Ingabo z’u Burundi zari mu zikomeye zoherejwe gufasha Leta ya Kinshasa gukumira ihuriro AFC/M23. Icyakora, uko imirwano yagiye ikurikirana, byagaragaye ko uruhare rwazo rwaranzwe n’amakosa akomeye ya gisirikare n’aya politiki, AFC/M23 ikayabyaza umusaruro igera ku ntsinzi zitari zitezwe.
Muri iyi nkuru ya Afrovera.com tugiye kugaruka kuri ayo makosa akomeye cyane yakozwe n’ Ingabo z’u Burundi ku rugamba, n’uburyo ayo makosa yagiye aba icyuho cy’Intsinzi ku ruhande rwa AFC/M23:
Minova: Ikosa rya mbere ryagize ingaruka zikomeye
Kohereza Ingabo z’u Burundi muri santere ya Minova byari bigamije gukumira ko AFC/M23 igera i Goma. Ariko, aho Minova yagombaga kuba ingabo ikomeye yo gukumira, yahindutse igihome cyoroshye gusenywa. Ku itariki ya 21 Mutarama 2025, izi ngabo zasubiye inyuma zitarwanye urugamba rufatika, zisiga inzira igana i Goma ifunguye.
Iki cyemezo cyasobanuwe nk’“ingamba zo kwirinda igihombo”, ariko mu by’ukuri cyari ikosa rikomeye ry’amayeri y’urugamba. Kureka Minova byahaye AFC/M23 icyizere n’umuvuduko wo gukomeza, binerekana ko ingabo zari zoherejwe gukumira ririya huriro zitari ziteguye urugamba rw’igihe kirekire.
Impuguke mu by’intambara zo mu misozi yo muri Afurika yo hagati, avuga ko kuva kw’Ingabo z’u Burundi muri Minova byabaye ikosa rikomeye rya takitiki.
Ati: “Minova yari igihome karemano. Kuyirekera AFC/M23 hatabaye urugamba rukomeye byahise bikuraho icyuho cyose cyari kiri hagati yayo na Goma. Mu by’ukuri, uwo munsi ni wo watangije gutsindwa kwa Leta mu majyaruguru ya Kivu.”
Kunanirwa gusobanukirwa imiterere y’intambara AFC/M23 yarimo kurwana
Ingabo z’u Burundi zinjiye mu ntambara zifite imyumvire y’intambara ya gakondo, zishingiye ku birindiro bihamye n’imirongo igaragara. AFC/M23 yo yari yarahinduye imiterere y’intambara, ikoresha ingendo zihuse, kumenya neza ubutaka n’imiyoboro y’abaturage.
Ibi byatumye Ingabo z’u Burundi zigwa mu mitego ya takitiki (Amayeri y’urugamba), zigahora zisubizwa inyuma n’ingabo zifite umuvuduko n’icyerekezo gisobanutse.
Umusesenguzi wigenga w’umutekano wo mu karere k’Ibiyaga Bigari, asobanura ko Ingabo z’u Burundi zinjiye mu ntambara zifite imyumvire ya gakondo.
Ati: “Ingabo za FDNB zari ziteguye intambara y’imirongo ihamye. AFC/M23 yo yarimo irwana intambara y’umuvuduko, ishingiye ku kumenya neza ubutaka, abaturage n’igihe. Iyi mismatch ni yo yaziciye intege.”
Kwisanga mu ihuriro ridafite ubuyobozi bumwe
Ikindi kibazo gikomeye cyaranze uruhare rw’Ingabo z’u Burundi ni ukwivanga mu ihuriro ridafite ubuyobozi bumwe. Ingabo za RDC, iz’u Burundi, Wazalendo na FDLR ntibari bafite urwego rumwe rwo gufata ibyemezo n’itegeko rihuza ibikorwa. Ibi byatumye AFC/M23 ibona amahirwe yo guhangana n’izi ngabo mu buryo butandukanye.
Impuguke mu igenamigambi rya gisirikare, avuga ko ikibazo cy’ihuriro ry’ingabo za Leta cyarushijeho kugora uruhare rw’Ingabo z’u Burundi.
Ati: “Iyo nta command unified ihari, buri mutwe urwana ku nyungu zawo. AFC/M23 yarabibonye, ibibyaza umusaruro, ihangana n’izi ngabo mu buryo butandukanye aho kuzirwanya nk’ihuriro rimwe.”
Kudafata ingamba zihamye zo kurinda ibibuga by’indege
Kuba Ingabo z’u Burundi zari mu bice birimo Kavumu, ariko ntizishobore kurinda ikibuga cy’indege cyaho, ni irindi kosa rikomeye. Iki kibuga cyari inkingi y’ibitero byo mu kirere by’ihuriro rya Leta.
AFC/M23 yakigabyeho igitero gihamye, iragifata, ihagarika burundu ubushobozi bw’iri huriro bwo kugaba ibitero byo mu kirere. Ibi byahinduye isura y’intambara, biha AFC/M23 icyuho cyagutse cyo kwagura ibirindiro byayo mu Kivu y’Amajyepfo.
Ku bijyanye no gufatwa kw’ikibuga cy’indege cya Kavumu, uwahoze ari umupilote w’indege z’intambara utashatse ko dutangaza umwirondoro we, avuga ko iki cyari igikorwa cyagombaga kurindwa ku rwego rwo hejuru.
Ati: “Iyo utakaje Kavumu, utakaje ikirere. Ingabo z’u Burundi zari mu bice biyegereye ariko ntizashyizeho ubwirinzi buhamye. AFC/M23 yahise ikuraho intwaro ikomeye Leta yari igifite.”
Kudaha agaciro umutekano w’abaturage
Mu bice Ingabo z’u Burundi zari zirimo, hakomeje kuvugwa ibibazo by’umutekano muke ku baturage, byaba ibyo gufata ku ngufu, kwambura abantu ibyabo cyangwa kubahohotera. Nubwo ibi byagiye bihakanwa ku mugaragaro, byagize ingaruka zikomeye ku buryo abaturage babonaga izi ngabo.
AFC/M23 yabibyaje umusaruro mu rwego rwa politiki, igaragaza aho igeze ishyira imbere kurinda abaturage no kugarura ituze, bityo ikabona ubufasha cyangwa kutayirwanya mu buryo bukomeye.
Impuguke mu by’umutekano w’abaturage, Mme. Claire Bahati, avuga ko imyitwarire y’ingabo z’amahanga yagize uruhare mu guhindura uko abaturage babonaga impande zihanganye.
Ati: “Iyo ingabo zifatwa nk’izongera umutekano muke aho kuwugarura, abaturage ntizifata nk’abarinzi. AFC/M23 yakoresheje neza iyi narrative, igaragaza ko yinjira aho hari icyuho cya Leta.”
Kwisanga mu ntambara ifite isura ya politiki kurusha uko byari biteganyijwe
Ingabo z’u Burundi zinjiye mu ntambara zifite inshingano za gisirikare gusa, nyamara ntizateguwe guhangana n’intambara ifite imizi ya politiki n’iy’imyumvire y’abaturage. AFC/M23 yo yashyize imbere imvugo ya politiki, ibiganiro n’isesengura ry’akarengane irwanya.
Ibi byatumye Ingabo z’u Burundi zisigara mu mwanya wo kurwana intambara zitumva neza impamvu n’icyerekezo byayo, AFC/M23 igafata umwanya wo kugena umurongo wa Politiki ku rwego rw’igihugu na mpuzamahanga.
Umwe mu basesenguzi ukurikiranira hafi iby’umutekano wo mu karere yagize Ati: “AFC/M23 yarwanaga intambara ya narrative n’intwaro icyarimwe. FDNB zo zarwanaga intambara y’intwaro gusa. Iyo utsinzwe ku rwego rwa politiki, gutsindwa ku rugamba birihuta.”
Aya makosa yose yahurijwe hamwe yatumye AFC/M23 ibona icyuho cyo: kwihutisha gufata Goma na Bukavu, kwigarurira ibibuga by’indege by’ingenzi, kwiyubakira isura yo “kugarura umutekano” no kubona ijambo rikomeye mu biganiro bya politiki.
Mu mpera za 2025, Ingabo z’u Burundi zari zimaze kugabanya uruhare rwazo ku rugamba, mu gihe AFC/M23 yari imaze kwagura ibirindiro ku butaka buruta ubw’u Rwanda.
Ibyabaye mu 2025 byatanze isomo rikomeye: kohereza ingabo mu ntambara yo mu kindi gihugu bisaba isesengura ryimbitse, ubuyobozi buhuje n’icyerekezo cya politiki gisobanutse. Bitabaye ibyo, ingabo zishobora kwisanga ari umutwaro aho kuba igisubizo.
Ku Burundi, uru rugamba rwasize ibibazo bikomeye ku rwego rw’ishusho y’igihugu n’ubushobozi bw’ingabo zacyo hanze y’igihugu. Kuri AFC/M23, byabaye amahirwe yo kwigaragaza nk’imbaraga zidashobora kwirengagizwa muri RDC.
