Ubutegetsi bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC) bwongeye gushimangira ko butiteguye gusubira mu biganiro by’amahoro bibuhuza n’ihuriro AFC/M23, mu gihe umutekano mu Ntara ya Kivu y’Amajyepfo n’iya Kivu y’Amajyaruguru ukomeje kuzamba.
Leta ya RDC yatangaje ko itazemera ibiganiro byaba iby’imbonankubone cyangwa ibyifashisha ikoranabuhanga rya video-conference, isobanura ko ihuriro AFC/M23 rikomeje ibikorwa bya gisirikare kandi rikaba ryarafashe Umujyi wa Uvira n’ibindi bice byo mu kibaya cya Rusizi.
Aya magambo ya Leta ya Kinshasa aje mu gihe AFC/M23 yari yatangaje ko yakuye abarwanyi bayo mu Mujyi wa Uvira ku matariki ya 17 na 18 Ukuboza, mu rwego rwo kurema icyizere no kugaragaza ubushake bwo gutanga amahirwe ku biganiro by’amahoro.
AFC/M23 yasobanuye ko icyo cyemezo cyafashwe nk’intambwe ya politiki n’iyubaka icyizere, igamije gutuma impande zombi zisubira ku meza y’ibiganiro mu buryo butaziguye. Gusa Leta ya RDC yakomeje guhakana ayo makuru, ivuga ko nta kimenyetso gifatika kigaragaza ko abarwanyi ba AFC/M23 bavuye burundu muri uwo mujyi.
Muri iyi minsi ishize, Leta ya RDC yashyize imbaraga mu gusaba amahanga n’imiryango mpuzamahanga gufatira AFC/M23 ibihano bikarishye, iyishinja kurenga ku gahenge kari karashyizweho mu rwego rwo gutegura ibiganiro by’amahoro.
Ku rundi ruhande, AFC/M23 yahakanye ibyo birego, isobanura ko ari Leta ya RDC ubwayo yarenze ku gahenge, by’umwihariko igaragaza ko Ingabo za Leta zarashe mu bice bya Kamanyola n’ahandi mu kibaya cya Rusizi, bigateza umutekano muke n’impungenge mu baturage.
Ibi byatumye icyizere cyari cyatangiye kubakwa hagati y’impande zombi kirushaho gusenyuka, mu gihe abaturage bo bakomeje kuba mu bwoba bwo kongera kwibasirwa n’imirwano ikaze.
Mbere y’iyi myanzuro ya Leta, hari hateganyijwe icyiciro cy’ibiganiro byagombaga kwibanda ku mahame shingiro atandatu, agamije gushyiraho umusingi w’amasezerano y’amahoro arambye hagati ya RDC na AFC/M23.
Aya mahame shingiro arimo korohereza imiryango n’abari mu bikorwa by’ubutabazi kugera ku baturage, gusubiza ubuyobozi bwa Leta mu bice byose by’igihugu, no gushyiraho ingamba z’umutekano z’agateganyo mu bice byibasiwe n’intambara.
Harimo kandi gahunda yo gucyura impunzi n’abimuwe mu byabo, kuzahura ubukungu bw’igihugu n’ubw’uturere twashegeshwe n’intambara, ndetse no gushyiraho komisiyo yihariye yo kwimakaza ukuri, ubwiyunge n’ubutabera.
Aya mahame yiyongera ku yandi yari yarumvikanyweho mbere, arimo agahenge no gushyiraho uburyo bwo kugenzura ishyirwa mu bikorwa ryaryo, ndetse n’iryo guhererekanya imfungwa hagati ya Leta ya RDC na AFC/M23, nubwo iri hame ryari ryarashyizweho umukonoho hakiri impaka ku ishyirwa mu bikorwa ryaryo.
Mu rwego rwo gushaka umuti w’iki kibazo gikomeje gufata indi ntera, ku wa 22 Ukuboza 2025, Perezida w’Inama y’Abaminisitiri ya Togo, Faure Essozimna Gnassingbé, yagiriye uruzinduko rw’amasaha make i Kinshasa.
Gnassingbé ni umuhuza wemewe n’Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) mu kibazo cya RDC, akaba yarashyizweho inshingano zo kugerageza guhuza impande ziri mu makimbirane no kuzisubiza ku murongo w’ibiganiro bya politiki.
Nubwo atatangaje ku mugaragaro icyamugenzaga i Kinshasa, Ibiro bya Perezida wa RDC byasobanuye ko yaganiriye na Félix Tshisekedi ku kibazo cy’umutekano muke mu Ntara za Kivu y’Amajyepfo na Kivu y’Amajyaruguru, no ku bice bigenzurwa na AFC/M23.
Ibiganiro byabo byibanze kandi ku ruhare rw’amahanga n’imiryango mpuzamahanga mu gushakira akarere amahoro arambye, no ku ngaruka intambara ikomeje kugira ingaruka ku baturage b’abasivili.
Abasesenguzi bavuga ko kunanirwa gusubira mu biganiro by’amahoro bishobora kurushaho gukaza umwuka mubi, bigaha imbaraga inzira ya gisirikare aho kuba iya politiki, mu gihe abaturage ari bo bakomeza kwishyura ikiguzi cy’intambara.
Mu gihe Leta ya RDC ikomeje gufata umurongo ukakaye, AFC/M23 yo ivuga ko ikiri ku murongo wo kuganira, ariko igashimangira ko ibiganiro bigomba kuba bifite icyerekezo, byubahirizwa kandi bigatanga ibisubizo bifatika ku mpamvu muzi z’amakimbirane.
Icyizere cy’amahoro mu burasirazuba bwa RDC gikomeje kugenda kigabanuka, mu gihe amaso y’abaturage, abahuza n’amahanga akomeje kureba niba inzira y’ibiganiro izongera gufungurwa, cyangwa se niba akarere kagiye kongera kwinjira mu cyiciro gishya cy’imirwano ikaze.
