Faustin Mparabanyi mu myaka ya za 1990, Abraham Ruhumuriza mu myaka ya 2000, na Valens Ndayisenga hagati muri za 2010. Aya mazina yabaye ikimenyetso cy’ibihe bitandukanye mu mateka ya Tour du Rwanda, aho nibura buri myaka icumi habonekaga umukinnyi uhesha Abanyarwanda ibyishimo bidasanzwe mu isiganwa ryabo rikomeye kurusha andi.
Mu myaka irindwi ishize ariko, nta rindi zina rishya rirongera kugaragara ku rwego nk’urwo. Abasesenguzi b’umukino w’amagare bavuga ko bishobora no gufata indi myaka myinshi mbere y’uko Umunyarwanda yongera kwegukana umwambaro w’umuhondo, uzwi nka maillot jaune.
Tariki ya 24 Gashyantare 2019 ni bwo Tour du Rwanda yazamutse ku rwego rwa 2.1, icyiciro cya gatatu mu byemewe n’Impuzamashyirahamwe y’Amagare ku Isi (UCI). Icyo gihe byari ibyishimo bikomeye kuko byasobanuraga ko iri siganwa rigiye kujya ryitabirwa n’amakipe akomeye y’ababigize umwuga n’abakinnyi bafite ubunararibonye ku rwego mpuzamahanga. Icyakora, kuzamuka kw’urwego byaje bifite igiciro cyabyo.
Mbere y’uko ijya muri iki cyiciro, Tour du Rwanda yari yarinjiye mu cyiciro cya 2.2 kuva mu 2009. Icyo gihe, nubwo amarushanwa yari amaze gukomera kurusha mbere, Abanyarwanda baracyashoboraga guhangana ku rugero rushimishije. Ni muri urwo rwego Abraham Ruhumuriza yatwaye iri siganwa inshuro eshanu hagati ya 2002 na 2007, agaragaza ubudahangarwa budasanzwe. Ariko mu 2009, umunya-Maroc Adil Jelloul yahise aritwara, bigaragaza ko urwego rwari rumaze kuzamuka.
Nyuma yaho, umushinga wa Team Rwanda washinzwe n’umunyamerika Jonathan “Jock” Boyer watangiye gutanga umusaruro. Hagaragaye impano nshya zirimo Valens Ndayisenga, watwaye iri siganwa hagati ya 2014 na 2018, agarura icyizere mu bafana no mu bakinnyi bagenzi be. Icyo gihe byasaga n’aho u Rwanda rufite umurongo usobanutse wo gukomeza kwiharira iri siganwa.
Ariko kuva mu 2019, ibintu byarahindutse. Urwego rw’abitabira Tour du Rwanda rwazamutse cyane, rutangira kwitabirwa n’abakinnyi basanzwe bakina amasiganwa akomeye ku migabane, bafite imbaraga, ubuhanga n’ubunararibonye buhanitse. Moïse Mugisha ni we wenyine wabashije gutsinda agace kamwe mu 2022, nabwo abikesha imyitwarire ya fair play y’abakinnyi ba TotalEnergies bamuretse atsindira ku musozi wa Rebero. Kuva icyo gihe, nta wundi Munyarwanda urongera kwegukana agace cyangwa kugaragaza ko yegereye maillot jaune.
Abasesenguzi bahuriza ku kuba kongera kubona Umunyarwanda wegukanye iri siganwa bisaba gutegura impano mu buryo burambye kandi bwa gihanga. Mu myaka itatu ishize hatangijwe amarushanwa y’abana n’ingimbi bafite hagati y’imyaka 11 na 19, agamije gutyaza impano hakiri kare no kuyinyuza mu byiciro byose by’iterambere. Ubu ntibikimeze nko mu bihe byashize aho imbaraga zonyine zari zihagije; amarushanwa yo ku rwego rwa 2.1 asaba abakinnyi batojwe kuva bakiri bato, bafite ubumenyi ku mikinire, ku kwirinda amakosa no ku gukorana nk’ikipe.
Hari icyizere ko ahagana mu 2030, bamwe mu bari muri ayo marushanwa y’abato bazaba bageze ku rwego rushobora kubafasha guhatanira maillot jaune. Ariko kugeza ubu, urugendo ruracyari rurerure.
Uyu mwaka, abasesenguzi benshi baha amahirwe umunya-Eritrea Henok Mulubrhan, wegukanye iri siganwa mu 2023, kongera kuryegukana. Azafashwa n’abandi bakinnyi bafite ubunararibonye barimo Merhawi Kudus na Nahom Zeray. Ku ruhande rw’u Rwanda, ikipe yubakiye kuri Shemu Nsengiyumva n’ubunararibonye bwa Patrick Byukusenge, ndetse irimo n’umusore w’imyaka 19 Shadrack Ufitimana, ugaragaza icyizere cy’ejo hazaza.
Nubwo amahirwe yo kwegukana maillot jaune akiri make, icyizere kirahari ko u Rwanda rushobora gukomeza gutera intambwe mu kubaka abakinnyi b’ejo hazaza. Kongera kubona umwambaro w’umuhondo ku Munyarwanda si inzozi zidashoboka, ariko bisaba igihe, igenamigambi rirambye, n’ishoramari mu gutyaza impano hakiri kare.



